LIJST VAN PREDIKANTEN

Jan Wouter Felix Kandidaat Prov. Kerkb. Zuid-Holland 13 febr. 1848 Opheusden 19 okt. 1851 Jes. 62:6-7 Joh. 3:30

  

  

In mijn archief bevind zich een kopie van de afscheidspreek van J.W. Felix, gehouden te Longerhouw op 19 oktober 1851. Dit boekje werd uitgegeven door uitgeverij H. Bokma in 1852.

J.W. Felix was een van de grote namen uit het Friese Reveil. (gevolg van de afscheiding uit 1832).

In 'It Fryske Reveil'  bij portret van Jan Piers Eringa:

'It jier 1848 wier in jier fen bilang for Fryslan en sa ek for Jan Piers Eringa. Do dochs kaem Ds. J.W. Felix to Longerhou as dumny. It wier hwet hja wol neame in "evenemint". De boekforkeaper Abits to Frentsjer skroeve it net to sterk oan do't er it wird oanhelle: 

In 2005 was de startzondag te SSL in het teken van deze J.W. Felix.

 

Op de site van Centraalmuseum.nl staat een portret van Jan Wouter Felix uit 1856
 

Portret van Jan Wouter Felix (1856)

Johan Peter Berghaus. Lithografie op papier. Schenking 1935.

 

 

De Historie gaat door het eigen dorp
A. Algra (deel IV)

Maar dan komt na het vertrek van de dominee met de lange naam een jonge kandidaat, Jan Wouter Felix. Hij was in 1824 te Leiden geboren en ontving in zijn geboortestad ook zijn theologische opleiding. Het was in een tijd dat op de universiteiten openlijk de afkeer van de orthodoxie werd geleraard.
Eén der professoren, van wie de student Felix onderricht kreeg, sprak:
"Goddank, mijne heren, binnen 25 jaar is de laatste van de domme orthodoxen gestorven en zijn we ze allemaal kwijt". Hij zal niet gedacht hebben dat er onder zijn studenten één zat, die van onberekenbaar veel zegen is geweest voor de instandhouding van de oude waarheid, die in Gods hand het middel is geweest, dat in een groot deel van Friesland nieuw leven kwam. Op 23-jarige leeftijd deed hij zijn intree te Longerhouw en Schettens. Ds. Knap van Heeg bevestigde hem en men leze maar eens na de humor van dr. Wumkes, als hij de heen en terugreis van Ds. Knap met Baukebaas beschrijft.

As spoedig ging er en geweldige roep van de jonge dominee uit en van heinde en ver kwamen de heilbegerigen, die thuis stenen voor brood kregen. Elke zondag zag men wagens, soms met 16 mensen er in, en een groot aantal sjezen en andere voertuigen. Er was geen herberg en daarom sloeg men uit bij een paar boeren. In twee koffiehuizen bleven de kerkgangers van elders over. Vaak moesten ze buiten zitten en "simmerdei klonk leaflik dan fan ûnder de apelbeammen it psalmsjongen oer it gea".
Ds. Felix maakte die naam niet door grote welsprekendheid, maar hij zocht zijn kracht in het eenvoudige evangelie. Leraar en gemeente eenvoudig, arm een deemoedig aan de voet van het kruis ! Dat was zijn devies. Dr. Wumkes vertelt, dat hij zelf later Longerhouw zijn tweede academie noemde, niet alleen omdat hij hier veel studeerde in de beste gereformeerde schrijvers, maar ook omdat hij gevormd werd door de omgang met mannen als Jan Piers Eringa van Edens, Sjoerd Vellinga van Hennaard, Dirk Noordmans van Allingawier en de beurtschipper Rinse Kracht uit Leeuwarden.

In 1851 vertrok hij naar Opheusden, maar geen twee jaar later was hij al weer in Friesland en volgde ds. Knap te Heeg op. Toen is op zijn initiatief te Leeuwarden de vereniging van de Vrienden der Waarheid opgericht (21 sept. 1854), die van zo ontzaglijk grote betekenis is geweest voor het Reveil in Friesland. Men leze en herleze toch het boek van dr Wumkes over deze periode, over de mannen, die op het gebied van kerk en school de strijd aanbonden met de "tijdsgeest" en bijzonder over het werk van ds. Felix in dezen. Hij en zijn vrienden kwamen op tegen de verachting van de belijdenis der vaderen, die zo duidelijk uitkwam bij het beroep en de intrede van dr. Meyboom van Groningen in Amsterdam, de directe aanleiding tot de actie van Felix.

 

Van Langerhove tot Longerhouw (1)
Bolwards Nieuwsblad 14 maart 1950

In het midden der vorige eeuw was Longerhouw het centrum van de Friese Rveilbeweging. Het begon met de komst van Ds. J.W. Felix. Ds. G.A. Wumkes schrijft hier enkele interessante bijzonderheden over in "It Frysk Rveil".

Hij zegt o.a.:
It wie hwat hja wol neame in 'evenemint'. De boekforkeaper Abits to Frentsjer skroeve it net to sterk doe't er 't wurd oanhelle: "It is oars noch oars, as wie der in profeet fan de lden opstien". Hoewol Felix noch al jong en jeuchlik wie, forseach syn preekjen yn in besteand forlet. Oant nou ta wie it folk yn Frysln noch to folle hlden yn it underwerplike en libbe men to slim by gestalten en befinings. Dirk Jacobs Noordmans fan Allingawier, in dreech kristen en foroare yn djippe wegen, in danich freon fan Ds. Felix, plichte to sizzen tsjin harren dy't ivich sa bikommere stiene: "Jimme sitte ek altiten yn jimsels om to klauwen; gean mei jimme klde fuotten nei it fjr Christi"; en tsjin de Berltsumers, dy't ek sa it underwerplike dreauwen, sei er: "Jimme binne my fiersten to krap yn de skuon".

Ds. Felix het drom fan miet f bisocht de lju neijer by it foarwerplike to krijen. Net de fromme minske brocht hy nei it fuotljocht, mar de rike genede fan God tsjutte er oan."

Ds. Felix, in Leiden buurman van Willem Bilderdijk, bij wie hij als kind wel op schoot zat, werd in Friesland van het Rveil de leidende figuur. Wij laten nog even Ds. Wumkes over hem aan het woord.

De 13de Jannewaris 1848 die er to Longerhou en Skettens syn yntr, nei't er troch Ds. J.J. Knap fan Heech bifstige wie. De rop dy't foar him tgyng, wie ek al nei Frysln oerflein, dat de Friezen seagen him tige bitroud oan. En hy is harren net tsjinfallen. Elste Snein seach men mear kapweinen, fakentiids mei fyftsjin, sektsjin lju der yn sjeazen en oare reauwen op 'e dyk t alle hoeken en hernen fan Frysln om de jonge dmny te hearren. Om 't Longerhou gjin herberge hie, sloech men t by twa boeren, en dan stiene der by elts geregeld-oan fyftich, sekstich rydtugen. Yn twa kofjedrinkershusen kaem men as de tsjerke t wie by inoar. Fansels elts hie dan gjin sit, mar men biholp jin op oare wize. Simmerdei gyng men yn it hf sitten en leaflik klonk dan fan nder de apelbeammen it psalmsjongen oar it gea. Op moai preekjen en sierlike wurden lei Felix him net t. Ek forwachte hy foar it keninkryk Gods der gjin heil fan. Hy plichte to sizzen:  "de gemeente heart har stom-ienfldich, earm, dmoedich mei har learaer del to setten nder it krs fan de Heare Jezus en dr moat it leauwige  herte wolsprekkend wurde. Ik fiel my sels swak en nweardich, mar troch myn gemoedslibben rint in goudene tried fan ropping en forlossing, en de iteinen fan dy tried sitte fst oan it Krs fan de Hear. Myn iennige krft is dan ek dat ik Him meibring en Him forkundigje."

Dat foel der by it folk yn en foar greate skaren dy't op plakken wennen dr't de Wierheit net yn tsjerke forkundige waerd wie it in feest him Snein efter Snein to hearren. Hy hat letter Longerhou syn twadde akadeemje neamd, dy't fan al syn gemeeenten de measte fortuten foar syn eigen gemoedslibben die. Ik skriuw soks oande stdzje ta dy't er dr makke fan de bste 17de ieuske griffemearde skriuwers t s eigen ln en t Ingeln en fierder oan de omgang mei mannen as Jan Piers Eringa fan Iens, Sjoerd Vellinga fan Hinnaerd, Dirk Noordmans fan Allingawier, de beurtskipper Rinse Kracht t Ljouwert en oare lyktinkenden. Hwat hy yn dy skoalle leard hat kin men merkbite t de fskiedspreek dy't er 17 Oktober 1851 hldde neffens Joh. III: 30: 
"Hy moat waechse, mar ik minder wurde", en dy't by Bokma to Boalsert tjown is. In bytsje dmnys sille, sa jong dan as Felix doe wie, sa'n preek meitsje.

Ds. Felix vertrok naar Opheusden, maar Frieland was hem niet vergeten en vroeg hem terug. Te Heeg werd de Friese Reveil voortgezet.

 

Uit: "De Grote of Martinikerk Sneek door de Eeuwen heen" pag. 55:

Dominee Fockens, die een van de drie predikanten te Sneek was, heeft de Herv. Gemeente nog mogen dienen tot 9 juni 1850. Zijn stem was zo zwak geworden, dat de mensen hem niet meer konden verstaan. Als vervangers zocht hij medestrijders voor de Gereformeerde leer. Mannen als dominee Knap van Heeg, dominee Semerink van Woudsend en dominee Felix van Longerhouw. Dit tot ongenoegen van anderen. Toen ds. Felix zou komen preken, werd er gesproken over oproer in de kerk. Dit verliep echter rustig.

 

Kerkarchief Schettens
1851 Betaald aan do. J.W. Felix ....'wegens toelage op het tractement als predikant op 9 3/4 maand van 1851 ingevolge besluit van floreenpligtigen' 81,--